Recyklowalność opakowań PPWR to jeden z najważniejszych obszarów nowych wymagań dla firm sprzedających produkty w opakowaniach na rynku UE. W nowym systemie nie wystarczy już ogólne stwierdzenie, że opakowanie „nadaje się do recyklingu”. Recyklowalność ma być oceniana według określonych kryteriów, klas i metodologii.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność dokładniejszej analizy materiałów, dodatków, etykiet, klejów, barier, laminatów, kolorów, zanieczyszczeń oraz możliwości przetworzenia opakowania w istniejących strumieniach recyklingu. W praktyce recyklowalność stanie się jednym z kluczowych elementów oceny zgodności opakowania z PPWR.
Recyklowalność opakowań — jeden z najważniejszych elementów PPWR
Jednym z najważniejszych elementów PPWR jest wymóg, aby opakowania były projektowane z myślą o recyklingu. To nie oznacza już ogólnego hasła marketingowego „opakowanie nadaje się do recyklingu”. W nowym systemie recyklowalność ma być oceniana według określonych kryteriów, klas i metodologii.
Od 2030 r. opakowania będą musiały spełniać wymogi recyklowalności w ramach klas A, B lub C. Źródła branżowe oraz dokumenty interpretacyjne wskazują, że opakowania niespełniające progu klasy C nie będą mogły być wprowadzane na rynek po 1 stycznia 2030 r., a od 2038 r. wymagany poziom zostanie podniesiony do klas A lub B.
Klasy recyklowalności PPWR: A, B i C
System klas recyklowalności będzie oparty na tym, jaka część masy opakowania może zostać efektywnie poddana recyklingowi. W praktyce oznacza to analizę materiałów, dodatków, etykiet, klejów, barier, laminatów, kolorów, zanieczyszczeń i możliwości przetworzenia w istniejących strumieniach recyklingu.
| Klasa | Poziom recyklowalności | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|
| A | Najwyższy poziom recyklowalności | Opakowanie najlepiej dostosowane do recyklingu, preferowane regulacyjnie i kosztowo |
| B | Dobry poziom recyklowalności | Opakowanie akceptowalne i relatywnie bezpieczne regulacyjnie |
| C | Minimalny poziom akceptowalny od 2030 r. | Opakowanie dopuszczalne czasowo, ale wymagające poprawy przed 2038 r. |
| Poniżej C | Niewystarczająca recyklowalność | Opakowanie zagrożone zakazem wprowadzania na rynek od 2030 r. |
Warto podkreślić, że w praktyce firmy nie powinny planować wyłącznie osiągnięcia minimalnej klasy C. Jeżeli opakowanie ma długi cykl życia projektowego, wymaga zatwierdzeń, testów, form produkcyjnych, audytów dostawców i uzgodnień marketingowych, to projektowanie „na minimum” może szybko stać się kosztowną pułapką. Bezpieczniejszą strategią będzie dążenie do klasy A lub B już w najbliższych latach.
Co wpływa na klasę recyklowalności opakowania?
Na ocenę recyklowalności wpływa nie tylko główny materiał opakowania. Bardzo często problemem nie jest sam karton, butelka czy folia, ale dodatki i kombinacje materiałów.
W praktyce pierwszym krokiem nie powinna być od razu zmiana wszystkich opakowań, ale ich rzetelna analiza. Dlatego ważnym elementem przygotowania do PPWR jest audyt opakowań, który pozwala sprawdzić, z jakich materiałów korzysta firma, które rozwiązania mogą wpływać na recyklowalność oraz gdzie mogą pojawić się największe ryzyka zgodności. W Otoneso proponujemy audyt PPWR jako punkt wyjścia do uporządkowania danych opakowaniowych i zaplanowania dalszych działań przed wejściem nowych wymagań w praktyce.
Materiał podstawowy opakowania
Najprostsze do oceny są opakowania wykonane z jednego dominującego materiału, np. papieru, szkła, aluminium, PET, HDPE lub PP. Im bardziej jednorodna struktura, tym większa szansa na wysoką klasę recyklowalności.
Laminaty i materiały wielowarstwowe
Opakowania wielomateriałowe, takie jak laminaty z tworzyw, aluminium i papieru, mogą mieć niższą recyklowalność, jeśli ich warstw nie da się łatwo oddzielić. Dotyczy to m.in. saszetek, opakowań barierowych, niektórych torebek doypack, tub, blistrów i opakowań z powłokami specjalnymi.
Etykiety i rękawy termokurczliwe
Duże etykiety, sleeve’y, nieodpowiednie kleje lub materiały etykietowe mogą zakłócać proces sortowania i recyklingu. Przykładowo butelka PET z pełnym rękawem z innego materiału może być błędnie rozpoznana przez system sortowania.
Barwniki i pigmenty
Niektóre ciemne barwniki, zwłaszcza czarne pigmenty utrudniające detekcję optyczną, mogą obniżać recyklowalność opakowań z tworzyw sztucznych.
Kleje, farby i lakiery
Kleje nierozpuszczalne, farby metaliczne, lakiery specjalne i powłoki barierowe mogą wpływać na jakość recyklatu. Dlatego PPWR wymusi dokładniejszą współpracę między projektantami opakowań, drukarniami i dostawcami surowców.
Pozostałości produktu
Jeżeli opakowanie po użyciu pozostaje silnie zanieczyszczone produktem, np. tłuszczem, farbą, kosmetykiem, klejem lub substancją chemiczną, jego recykling może być utrudniony. To szczególnie istotne dla branży spożywczej, kosmetycznej, chemicznej i DIY.
Recyklowalność opakowań PPWR będzie jednym z kluczowych wymagań dla firm wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek UE. Od 2030 r. opakowania będą musiały spełniać wymogi recyklowalności w ramach klas A, B lub C, a opakowania poniżej wymaganego poziomu będą zagrożone zakazem wprowadzania na rynek.
Na ocenę recyklowalności wpływa nie tylko główny materiał, ale również laminaty, etykiety, sleeve’y, kleje, farby, lakiery, barwniki, pigmenty, powłoki oraz pozostałości produktu. Dlatego analiza opakowań powinna obejmować całą strukturę opakowania, a nie tylko jego podstawowy surowiec.